कुटुंब नियोजन अभियान, पळसगाव बाई*

कुटुंब नियोजन अभियान, पळसगाव बाई* 

आदर्श ग्रामपंचायत म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या पळसगाव बाई ग्रामपंचायतीत आरोग्यविषयक उपक्रमांना सातत्याने प्राधान्य दिले जाते. त्याच परंपरेत आरोग्य वर्धिनी केंद्रमार्फत कुटुंब नियोजन अभियान राबवून जनतेमध्ये जागरूकता निर्माण करण्याचा महत्त्वपूर्ण उपक्रम हाती घेण्यात आला. ग्रामपंचायतीच्या आरोग्य उपकेंद्रात सीएचओ  काजल कांबळे यांच्या नेतृत्वातून व मार्गदर्शनातून हे अभियान प्रभावीपणे पार पडले.

कुटुंब नियोजन हा केवळ एक आरोग्य विषय नसून संपूर्ण कुटुंबाची आर्थिक, सामाजिक व मानसिक स्थिरता राखणारा एक महत्त्वपूर्ण घटक आहे. लोकसंख्या नियंत्रणासोबतच मातामुलांचे आरोग्य, संसाधनांचे योग्य नियोजन आणि सुदृढ समाजनिर्मिती या सर्व उद्दिष्टांच्या दृष्टीने कुटुंब नियोजन अभियानाची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची ठरते. हे भान ठेवून काजल कांबळे यांनी गावोगावी जाऊन लाभार्थ्यांशी संवाद साधत जागरूकता निर्माण केली. समुपदेशनादरम्यान योग्य पद्धतीची निवड, शस्त्रक्रियेची सुरक्षा, शासकीय सुविधा तसेच आर्थिक प्रोत्साहन याबाबत सविस्तर माहिती देण्यात आली.

या मोहिमेचा उल्लेखनीय परिणाम म्हणजे तीन लाभार्थ्यांनी स्वखुशीने कुटुंब नियोजन स्वीकारण्याचा निर्णय घेतला. त्यानंतर संबंधित लाभार्थ्यांची हमदापूर पी एस सी येथे शस्त्रक्रिया करण्यात आली. संपूर्ण प्रक्रिया सुरक्षित, नियोजनबद्ध आणि शासकीय नियमांचे पालन करत पार पडली. लाभार्थ्यांच्या समाधानात आणि त्यांच्या कुटुंबाच्या सकारात्मक प्रतिसादात या अभियानाचे यश दिसून येते.

अभियान यशस्वी होण्यासाठी आरोग्य सेवकांचे योगदान अत्यंत मोलाचे होते. एएनएम सपना तळवेकर यांनी लाभार्थ्यांची नोंदणी, आरोग्य तपासणी आणि प्राथमिक मार्गदर्शन हे काम काटेकोरपणे पार पाडले. आशा स्वयंसेविका मनीषा नांदे व रेखा कुडुमती यांनी घरभेटी घेऊन महिलांशी संवाद साधला, चुकीच्या समजुती दूर केल्या आणि कुटुंब नियोजनाचे फायदे समजावून सांगितले. मदतनीस विजू राऊत यांनीही शिबिराच्या वेळी आवश्यक साहित्य, वाहतूक तसेच समन्वय साधण्याची जबाबदारी अत्यंत निष्ठेने पार पाडली.

अभियानादरम्यान आरोग्य कर्मचार्‍यांनी महिलांमध्ये असलेल्या भय, गैरसमज व शंका दूर करण्यावर विशेष भर दिला. कुटुंब नियोजन ही पूर्णतः स्वेच्छेची प्रक्रिया असून त्याचा मुख्य उद्देश महिलांचे आरोग्य सुरक्षित करणे आणि कुटुंबाचे भविष्य मजबूत करणे हा आहे, याची जाणीव प्रत्येक लाभार्थ्याला करून देण्यात आली. प्रसूतीनंतरचे अंतर, मातेमुलांचे पोषण, आर्थिक स्थैर्य आणि घरातील जबाबदाऱ्या याबाबतही जागरूकता निर्माण करण्यात आली.

पळसगाव बाई ग्रामपंचायतीत राबविण्यात आलेले या प्रकारचे अभियान ग्रामीण भागातील आरोग्यसेवा अधिक सक्षम करण्याचा एक प्रशंसनीय उपक्रम ठरला आहे. ग्रामपंचायत प्रशासन, आरोग्य विभाग आणि मिशन समृद्धी,  यांच्या समन्वयातून अशा उपक्रमांना चालना मिळत असून गाव आरोग्यदृष्ट्या सक्षम आणि प्रगत होत असल्याचे चित्र या मोहिमेतून दिसून आले.

कुटुंब नियोजनाबाबत समाजात सकारात्मक दृष्टीकोन निर्माण करणे, महिलांच्या आरोग्याचे संरक्षण करणे आणि कुटुंबाचे भविष्य सुरक्षित करणे या उद्देशाने राबविण्यात आलेले हे अभियान पुढील काळात अधिक लाभदायक ठरणार आहे, असा विश्वास व्यक्त होत आहे.