श्रमाच्या ओघातून साकारले पाण्याचे स्वप्न : पळसगाव बाई येथे वनराई बंधाऱ्यांचा लोकोत्सव*

उन्हाळ्याच्या झळा जाणवण्याआधीच निसर्गाशी मैत्री करण्याचा सुंदर संकल्प आदर्श ग्रामपंचायत पळसगाव बाईने केला आणि त्या संकल्पातून श्रमदानाच्या ओघात गावाच्या नाल्यावर तब्बल पंधरा वनराई बंधारे साकारले गेले. “पाणी हेच जीवन” या तत्त्वाला प्रत्यक्ष कृतीची जोड देत गावकऱ्यांनी एकत्र येऊन जलसंवर्धनाचा दीप प्रज्वलित केला. या उपक्रमामुळे केवळ पाण्याचा साठा वाढणार नाही, तर सामूहिक श्रमातून उभे राहिलेले एकोप्याचे संस्कारही अधिक दृढ होणार आहेत.

गेल्या दहा दिवसांपासून गावात एक वेगळीच लगबग पाहायला मिळाली. ग्रामपंचायतीच्या हाकेला प्रतिसाद देत युवक, महिला, बचत गटातील भगिनी, उन्नती ग्रामसेवक संघाच्या कार्यकर्त्या तसेच शाळकरी मुले हातात हात घालून नाल्याच्या दिशेने निघाली. कोणाच्या हातात सिमेंटच्या रिकाम्या बॅगा, कोणाच्या हातात फावडे तर कोणाच्या मनात गावासाठी काहीतरी करण्याची तळमळ—अशा वातावरणात वनराई बंधाऱ्यांचे काम सुरू झाले. नाल्यावरील योग्य जागांची निवड करून पाण्याचा प्रवाह अडवून तो जमिनीत मुरावा, यासाठी शास्त्रशुद्ध पद्धतीने वनराई बंधारे उभारण्यात आले.

दिनांक १८ डिसेंबर रोजी सकाळी दहा वाजता या उपक्रमाने उत्सवाचे स्वरूप धारण केले. गावाच्या स्वच्छतेचा संदेश देत ग्रामस्वच्छता फेरी काढण्यात आली. घराघरांतून, रस्त्यांवरून पुढे सरकत ही फेरी नाल्यापर्यंत पोहोचली. “स्वच्छ गाव – समृद्ध गाव” हा मंत्र जणू प्रत्येकाच्या ओठांवर होता. कोल्ही नाल्यावर पोहोचताच श्रमदानातून आणखी एक वनराई बंधारा उभा राहिला आणि त्या क्षणी श्रमाला साजरा करण्याचा आनंद प्रत्येकाच्या चेहऱ्यावर उमटला.

या प्रेरणादायी उपक्रमाला माजी सरपंच धीरज लेंडे, प्रशासक श्री. लवणे, ग्रामसेवक धीरज शिरभाते, सीएचओ काजल कांबळे, मुख्याध्यापिका सुनीताताई लेंडे, कांबळे सर, सुरकार सर, राऊत सर, मिशन समृद्धीचे श्री. विकी सर, पाणलोट अध्यक्ष वैशाली गोल्हर, बजाज फाउंडेशनचे श्रीकांत बुरले यांची उपस्थिती लाभली. त्यांच्यासह आशा सेविका, अंगणवाडी सेविका, ग्रामपंचायत कर्मचारी प्रशांत बुरले, महेंद्र भट व इतर कर्मचारी यांनीही श्रमदानात सक्रिय सहभाग नोंदवला.

उन्नती ग्रामसेवक संघ पळसगाव बाई येथील सोनाली कांबळे, पूजा रेवतकर, ग्रीष्मा साटोने तसेच संघाचे अध्यक्ष, सचिव, उपाध्यक्ष व सर्व कॅडर यांनी या उपक्रमात पुढाकार घेतला. विशेषतः बचत गटातील महिलांनी श्रमदानातून ग्रामस्वच्छता आणि वनराई बंधारा निर्मितीत दिलेले योगदान उल्लेखनीय ठरले. त्यांच्या कष्टातून उभे राहिलेले हे बंधारे ग्रामीण विकासात महिलांची शक्ती किती प्रभावी आहे, याचे जिवंत उदाहरण ठरले.

या पंधरा वनराई बंधाऱ्यांमुळे येत्या पावसाळ्यात नाल्यातील पाणी अडवले जाईल, जमिनीत मुरेल आणि भूजल पातळी वाढण्यास हातभार लागेल. या दिशेने उचललेले हे पाऊल भविष्यातील पिढ्यांसाठी आशेचा झरा ठरणार आहे. श्रम, समन्वय आणि संवेदनशीलतेतून साकारलेला हा उपक्रम पळसगाव बाईच्या विकासकथेतील एक सुवर्णपान ठरून इतर गावांसाठीही प्रेरणादायी दीपस्तंभ बनेल.